Nền kinh tế Việt Nam bước qua nửa đầu năm với những mừng lo lẫn lộn, nhưng có lẽ lo nhiều hơn mừng, khi tình trạng đình trệ sản xuất vẫn là nỗi ám ảnh, nợ xấu của hệ thống ngân hàng tăng cao, số doanh nghiệp phá sản lũy tiến, cộng với đó là nguy cơ giảm phát.
Hàng hóa bày bán trên đường phố Hà Nội.
Những điều này cộng lại, khiến bức tranh chung khá ảm đạm.
Ghi lại những điểm chính, Vũ Hoàng tổng hợp trong phần sau.
Những con số mới nhất phát đi từ Tổng cục Thống kê hôm 29/6
cho thấy nền kinh tế Việt Nam có dấu hiệu tích cực, GDP quí 2
ở mức 4,66%, tăng 0,66% so với quí 1. Thế nhưng, nhìn chung tăng
trưởng Việt Nam trong nửa đầu năm nay vẫn thấp hơn nhiều so với
mức tăng trưởng này của năm trước và thấp xa so với mục tiêu
đề ra của cả năm nay ở mức 6 đến 6,5%. Để có thể đạt được
tăng trưởng cả năm như kỳ vọng, nửa cuối năm nền kinh tế phải
tăng rất mạnh ở mức trên 8%, đây là điều rất khó đạt được,
nhất là khi nền kinh tế vừa chuyển từ lạm phát sang thiểu
phát.
Đằng sau vẻ bề ngoài tiều tụy kia là một thể trạng khá ốm
yếu của nền kinh tế, khi những con số biết nói đang gióng lên
hồi chuông báo động: tổng nợ DNNN trên 1 triệu tỷ đồng, nợ xấu
của hệ thống ngân hàng hơn 110,000 tỷ đồng, lượng hàng tồn kho
chiếm đến 26% tổng số hàng hóa, doanh nghiệp giải thể, hoặc
ngừng hoạt động tiếp tục tăng cao ở mức trên 26,000 doanh
nghiệp; trong đó, những nhóm ngành đầu tầu động lực thúc đẩy
nền kinh tế như công nghiệp và xây dựng thì đang gần chạm đáy
và hồi phục chậm chạp.
Hàng tồn kho
Hàng hóa chất cao trong một siêu thị ở Hà Nội hôm 11/6/2012. RFA photo
Mặc dù lần đầu tiên trong vòng 38 tháng, Việt Nam có mức
tăng chỉ số giá tiêu dùng CPI âm vào tháng 6, nhiều người cho
rằng những biện pháp kiềm chế lạm phát bắt đầu phát huy tác
dụng, thế nhưng, hiện tượng mới xuất hiện lại được xem là dấu
hiệu của giảm phát. Tuy mới chỉ một tháng có chỉ số âm thì
chưa thể đi đến kết luận, nhưng điều đáng lo ngại là vì nguồn
gốc đưa đến chỉ số giá cả giảm, bắt nguồn từ hàng tồn kho
chất đống, người dân cạn tiền chi tiêu, đó là mắt xích trong
xâu chuỗi khép kín nguy hiểm: thất nghiệp, cầu giảm, giảm giá,
nợ xấu và phá sản.
Với con số 26% hàng tồn kho, đó là nỗi ám ảnh của nhiều
ngành nghề: hàng triệu tấn than, xi măng nằm phơi khô, hàng ngàn
tấn thép chất đống. Đi đến đâu, có mặt chỗ nào, người ta
cũng thấy “hàng đại hạ giá” thế nhưng buôn bán vẫn ế ẩm,
động lực chính để thúc đẩy nền kinh tế nói chung đang mất đà,
đi vào bế tắc. Nhận xét về hiện tượng này, chuyên gia cao cấp
Bùi Kiến Thành cho biết do mất mãi lực chi tiêu, nên giá tiêu
dùng xuống đột biến và điều này cần phải thận trọng:
Doanh nghiệp đang ứ đọng hàng tồn kho rất nhiều, trong nền kinh tế không còn sức mua nữa.
Chuyên gia Bùi Kiến Thành
“Lạm phát xuống rất là nhanh, nó biểu hiện gì và vì sao
chỉ số giá tiêu dùng xuống nhanh đến như vậy? Số doanh nghiệp
phá sản tăng thêm nữa, như vậy tình hình hoạt động kinh tế bị
đình đốn. Chúng ta thấy rằng có hàng triệu người bị thất
nghiệp, mất mãi lực mua bán và các doanh nghiệp bị tồn kho
rất nhiều, bán hàng không được, tung ra bán không ai mua, bán
một mua một cũng không ai mua bởi vì dân chúng không còn tiền
nữa. Doanh nghiệp đang ứ đọng hàng tồn kho rất nhiều, trong nền
kinh tế không còn sức mua nữa.
Một mặt doanh nghiệp không có tiền để sản xuất ra, một
mặt hàng hóa ứ đọng lại, do vậy, nền kinh tế rất khẩn trương
để sao có thể giải quyết được hàng tồn kho và sao doanh nghiệp
có thể tiếp tục sản xuất. Vì thế chỉ số giá tiêu dùng
xuống đột biến, đó không phải là một hiện tượng gì đáng mừng
mà phải thận trọng để nghiên cứu.”
Doanh nghiệp phá sản
Các Tập đoàn cột trụ của kinh tế Việt Nam. RFA/internet.
Điều mà chuyên gia tài chính Bùi Kiến Thành vừa nhận xét
khiến chúng ta nhớ lại trong năm ngoái Việt Nam có gần 80,000
doanh nghiệp phá sản, hoặc giải thể trong khi từ đầu năm đến
nay lại có thêm hơn 26,000, chưa kể hàng ngàn doanh nghiệp khác
còn đang trong giai đoạn “chết lâm sàng,” theo tính toán có
khoảng hơn 30% trong số này được cho là do thiếu vốn kinh doanh
vì lãi suất vay còn cao. Nhắc đến đây, chúng tôi, muốn điểm
lại vấn đề lãi suất cũng là một trong những “điểm nóng” của
nửa đầu năm nay. Mặc dù, đã được hạ giảm lãi suất đến 4 lần
trong vòng 3 tháng, nhưng dường như nguồn vốn vẫn chưa đến được
với các doanh nghiệp được dễ dàng.
TS Ngô Trí Long, chuyên viên trong lĩnh vực tài chính ngân hàng nhận xét thêm về tình trạng này như sau:
“Với mức độ giảm lãi suất cả huy động lẫn lãi suất cho
vay như hiện nay thực tế là các doanh nghiệp vẫn rất khó tiếp
cận, chỉ trên lý thuyết mà thôi, trên thị trường thông báo mà
thôi. Thực tế với lãi suất như vậy thì vẫn còn khó khăn đối
với các doanh nghiệp.”
Theo đánh giá của nhiều doanh nghiệp thì mức lãi suất có
thể chấp nhận được phải là dưới 10% chứ với mức ưu đãi 14%
như hiện tại thì họ vẫn chưa thể tiếp cận được, chứ chưa nói
là có thể làm ăn sinh lời.
Nợ xấu, tham nhũng
Tập đoàn Công nghiệp Tàu thuỷ Việt Nam Vinashin. RFA photo.
Bên cạnh vấn đề hàng tồn kho cao, cộng với doanh nghiệp phá sản thì chuyện nợ xấu cũng là tâm điểm của báo giới Việt Nam trong 6 tháng đầu năm.
Nợ xấu xuất hiện từ khối doanh nghiệp Nhà nước kéo sang
đến bên ngân hàng. Theo thông báo của NHNN đưa ra hôm 30/4, số nợ
xấu của toàn hệ thống các tổ chức tín dụng xấp xỉ 110 ngàn tỉ đồng
và tốc độ tăng trung bình gần 9% tháng. Trong khi đó, mới đây hôm
1/7, Bộ Tài chính cho biết tổng số nợ của 30 DNNN là trên 1
triệu tỷ đồng. Con số khổng lồ này khiến người ta nhớ lại
chuyện nợ nần của Vinashin từ nhiều năm qua và mới đây là của
Vinalines, với ông cựu chủ tịch Dương Chí Dũng hiện vẫn còn
đang lẫn trốn. Nhận xét về vụ việc Vinalines, TS Lê Đăng Doanh,
Nguyên viện trưởng Viện quản lý Kinh tế Trung ương cho biết:
“Việc đổ vỡ của Vinalines và việc truy nã ông Dương Chí Dũng là
giọt nước tràn ly làm cho nghị trường quốc hội Việt Nam nóng lên vì các
sai sót rất nghiêm trọng không thể chối cãi được của các tập đoàn kinh
tế nhà nước.”
Hiện nay Việt Nam căn bệnh gọi là trầm kha rất cố hữu mà ảnh hưởng đến nền kinh tế vĩ mô là năng suất, chất lượng hiệu quả còn rất thấp, tham nhũng chưa triệt được tận gốc, những tiềm năng bất ổn kinh tế vĩ mô rất lớn.chuyện tham nhũng, thất thoát nguồn vốn Nhà nước của các tập đoàn kinh tế lớn là chuyện kể mãi không hết. Thế nhưng, mỗi khi nhắc lại vẫn không khỏi khiến người nghe đau lòng vì suy cho đến cùng đó là tiền thuế mồ hôi nước mắt của bao người dân đóng góp. Người dân đang cạn tiền để chi tiêu, doanh nghiệp làm ăn chân chính đang đói vốn để làm ăn thì vẫn có những “con sâu” như Vinalines vung tiền bừa bãi, mua ụ nổi cũ, không sử dụng, tiêu tốn hàng trăm tỉ đồng.
TS Ngô Trí Long
Mặc dù nền kinh tế tháng 6 này bắt đầu có những dấu hiệu tích cực hơn so với hồi đầu năm, nhưng tốc độ còn rất chậm và mới chỉ dừng lại ở một vài chỉ số như lãi suất, tỉ giá. Trong khi đó đề án tái cấu trúc nền kinh tế vĩ mô vẫn dậm chân tại chỗ, mặc dù Quốc hội đã đề xuất, nhưng Chính phủ vẫn chưa thông qua. Hiện tại, nền kinh tế vĩ mô vẫn còn chứa đựng nhiều bất ổn. TS Ngô Trí Long kết luận:
“Hiện nay Việt Nam căn bệnh gọi là trầm kha rất cố hữu mà ảnh hưởng đến nền kinh tế vĩ mô là năng suất, chất lượng hiệu quả còn rất thấp, tham nhũng chưa triệt được tận gốc, những tiềm năng bất ổn kinh tế vĩ mô rất lớn.”
Có thể thấy chỉ trong vòng 6 tháng, nhưng nền kinh tế Việt Nam đã trải qua rất nhiều biến động với những thách thức nhiều hơn là cơ hội. Mấu chốt của vấn đề chính là tốc độ tăng trưởng chậm với những bất ổn nội tại kéo dài của nền kinh tế đang nhọc nhằn thoát khỏi lạm phát và vướng vào thiểu phát.
